Μεταστροφή

Περίπου ένας μήνας απουσίας από τα γραψίματα στον παρόντα χώρο. Ίσως οι συνθήκες δεν τα επέτρεψαν. Συνάμα όμως, η παραδοχή πως οπωσδήποτε πρέπει να υπάρχει μια περίοδος αναπροσαρμογής για οτιδήποτε παραγωγικό. Παραγωγική διαδικασία μπορεί κάποιος να λογίσει και το γράψιμο. Και όπως είναι φανερό, όποτε υπάρχουν νέα δεδομένα, υπάρχουν και αντίστοιχες αλλαγές. Οι αλλαγές αυτές όμως για να αναδειχτούν με τον καλύτερο και ομαλότερο τρόπο, πρέπει πρώτα να "κάτσουν". Να υπάρξει ένα δοκιμαστικό στάδιο, μια καραντίνα. Αλλιώς ο δέκτης τρομάζει και απομακρύνεται, ή απογοητεύεται για τους δικούς του λόγους. Τα πάντα εντάσσονται μέσα στο ψυχοφθόρο μάρκετινγκ. Επομένως, είναι καλό ακόμα και για κάτι τόσο φαινομενικά απλό, όπως το γράψιμο, να γίνονται σωστά βήματα για βελτίωση αλλά και εμπορική (με συνδηλωτική έννοια) επιτυχία.

Η ορθή συγγραφική παραγωγή τέτοιων άρθρων, τα οποία εκπονώ, προϋποθέτει ο γράφων να δηλώνει την παρουσία του με τρόπο τέτοιο που να μη μονοπωλεί το κείμενο. Κάτι τέτοιο είναι εφικτό αν διατηρήσει το δέον ύφος κατά το πλέξιμο του κειμένου του. Όταν όμως πρέπει να δικαιολογηθεί για κάτι, ή να τοποθετηθεί για κάτι τόσο σημαντικό όσο η επιβίωση των γραπτών του, είναι αδύνατο να υιοθετήσει σε απόλυτο βαθμό το δημοσιογραφικό ύφος της αποστασιοποίησης. Η όλη αυτή υποσημείωση στη μαρκίζα της σημερινής δημοσίευσης γίνεται για καθαρά αυτο-δικαιολογητικούς λόγους, καθώς ο βαθμός της πρωτοπρόσωπης αφήγησης θα είναι καταλυτικός σε σημείο όχλησης. Εξήγησις, προς αποφυγή παρεξηγήσεων. 

Το χρονικό διάστημα λοιπόν, που απείχα από την παραγωγή γραπτού λόγου, παρατήρησα πως παρά τις αντικειμενικές συνθήκες που με τράβηξαν μακριά από την αποτύπωση σκέψεων με τη βοήθεια του πληκτρολογίου, υπήρξαν και άλλοι λόγοι, των οποίων η συνειδητοποίηση με βρήκε αναπάντεχα σε στιγμές που δεν περίμενα να πιάσω τον εαυτό μου να συλλαμβάνει σκέψεις τόσο κομβικές για την ύπαρξή του. Οι λόγοι αυτοί, είναι δύσκολο να καταγραφούν εδώ με εξονυχιστικό τρόπο, μιας και θα καταναλώσουν χώρο και κινδυνεύουν να μη γίνουν κατανοητοί. Θα προσπαθήσω όμως να δώσω ένα αδρό περίγραμμα αυτών. 

Μετά από χρόνια επιχείρησα να κάνω διακοπές, λόγω κάποιων ευνοϊκών συνθηκών που τις διευκόλυναν και λόγω υψηλής αναγκαιότητας να γίνουν μετά από μια χρονιά εξαιρετικά δύσκολη. Είχα ξεχάσει τα συνακόλουθα των διακοπών. Την κατάσταση δηλαδή που το άτομο περιέρχεται όταν παραθερίζει. Δεν ξέρω αν αυτό είναι καθολική αλήθεια ή προσωπική εκτίμηση, αλλά το πέρας της περιόδου των διακοπών φέρνει μαζί του πάντα μια νέα εποχή στη σκέψη του ατόμου. Αν όχι προς το καλύτερο, σίγουρο προς το ωριμότερο. Η διαδικασία αλλαγής είναι σταδιακή, η συνειδητοποίηση όμως ραγδαία και αρχικά ανησυχητική καθώς, πολλά θέσφατα ανατρέπονται και η όψη του κόσμου παίρνει νέα χρώματα. Σίγουρα, αυτό το πρώτο δυσχρωματοπτικό σοκ είναι αναγκαίο να ξεπεραστεί με ομαλό τρόπο, αν το άτομο θέλει με ψυχραιμία να αντιμετωπίσει το νέο status quo της ύπαρξής του. 

Το προσωπικό μου βίωμα δεν μπορώ να πω πως περιέχει κοσμοσειστικά γεγονότα στη μεταβολή αυτή του τρόπου σκέψης μου, σίγουρα πάντως με έκανε να ανησυχήσω και να αναρωτηθώ για πολλά από τα οποία άναθεώρησα, χωρίς όμως να μπω στη διαδικασία ηθελημένης αναθεώρησης. Και αυτό είναι το ανησυχητικό στην ιστορία. Το αναπάντεχο. Έτσι λοιπόν, μια ωραία μεσημβρία σκέφτηκα πως με το πέρας του καιρού, άρχισα να βλέπω με καλύτερο μάτι την κοινή γνώμη. Κάτι που επιδέχεται βέβαια πολλών σημειώσεων και υποσημειώσεων. Όμως σε μια πρόταση συνοψίζεται με τον παραπάνω τρόπο. Δεν επεδίωξα ποτέ να απέχω από την κοινή γνώμη και να είμαι απέναντί της. Αυτό άλλωστε, ξεκίνησε από μερικούς αντιδραστικούς και έφτασε να γίνει κίνημα μόδας (hipsters). Αυτό όμως που πάντοτε είχα κατά νου, είναι πως η κοινή γνώμη πάντα κάνει λάθος, και έπρεπε ακόμα κι εκεί που τη βλέπω σωστή, να διαφοροποιούμαι ελάχιστα. Όλο αυτό, μέσα στο πλαίσιο της σκέψης πως η κοινή γνώμη, έχει αδρά όρια και ακουμπάει την έννοια της μάζας. Επομένως, πρέπει να απο-μαζοποιούμαι, άρα να βρίσκομαι απέναντι ή παραπλήσια στην κοινή γνώμη και ποτέ μέσα σε αυτή. 

Έρχεται όμως κάποια στιγμή στη ζωή, που ο νους δίνει την ευκαιρία στην ύπαρξη να ακολουθήσει το μονοπάτι του ορθολογισμού. Το μονοπάτι του να είσαι rational όπως θα έλεγαν και οι Εγγλέζοι. Η ευκαιρία αυτή δίνεται μια φορά στον κάθε άνθρωπο. Αν κάποιος αντισταθεί να ακολουθήσει τη ρεαλιστική, ορθολογική οδό και επιλέξει το δρόμο της πάγιας και στείρας πόλωσης με την κοινή γνώμη, χωρίς καμία διάθεση διαπραγμάτευσης, τότε χάνει στο παιχνίδι εξαρχής. Εξομοιώνεται με ένα πλήθος έτερων αντιδραστικών και μοιραία το κοινωνικό γίγνεσθαι τον περιθωριοποιεί. Είναι η φυσική ροή των πραγμάτων σε κάθε ευνομούμενη πολιτεία. Επιστρέφοντας σε αυτόν που επιλέγει το μονοπάτι του ορθολογισμού, πρέπει να διευκρινίσουμε πως δεν έκανε την επιλογή-θέσφατο. Και εδώ υπάρχουν νέα μονοπάτια τα οποία τον οδηγούν σε διαφορετικά αποτελέσματα. Ενίοτε πολύ πιο καταστροφικά από αυτόν που επέλεξε νωρίτερα να ζει στην αντιδραστική ουτοπία. Οι επιλογές αυτές είναι τρεις για τον ρασιοναλιστή. Είτε το να επιλέξει το δρόμο του στείρου ρασιοναλισμού, ο οποίος κρίνει τα πάντα βάσει ωφελιμισμού και ορθολογικής σταθερότητας. Είτε να επιλέξει το δρόμο του ελεγκτικού ορθολογισμού και να διατηρήσει μία κάποια αντιδραστική καταβολή που είχε εξαρχής. Είτε τέλος, να επιλέξει το τρίτο μονοπάτι του αντιδραστικού ρασιοναλισμού, το οποίο τον καθιστά ικανό να κρίνει λογικά, παρόλ'αυτά ανίκανο να μπορεί να ελίσσεται στις νέες ανάγκες. Φυσικά βέβαια, όλο αυτό πηγάζει από το γεγονός πως επέλεξε το ρασιοναλιστικό μονοπάτι μόνο και μόνο για να επιφέρει πλήγματα σε αυτό και να αποσαθρώσει τις αξίες αυτής της σχολής σκέψης. 

Όλα αυτά, τι αφορούν τη μεταστροφή μου ; Θα εξηγήσω ευθύς αμέσως. Η νιότη με ώθησε όπως προείπα στην πρώτη επιλογή να σταθώ απέναντι στην κοινή γνώμη και να υιοθετώ καθετί που της αντιτίθεται. Έτσι έφτασα να είμαι σε ορισμένα σημεία παράλογος. Όπου δε, έβλεπα πως δεν είμαι παράλογος, με τον καιρό συνειδητοποίησα πως είμαι ο,τι χειρότερο μισούσα, δηλαδή ουτοπικιστής. Αυτό βέβαια που μισούσα περισσότερο, δεν ήταν η ουτοπία σε πρωτογενές στάδιο, όσο η κατάληξή της, δηλαδή η δυστοπία. Προφανώς, τώρα θα αναρωτηθεί ο αναγνώστης αν ταυτίζω τη λογική με την κοινή γνώμη. Εδώ μπαίνει στη συζήτηση η περιγραφή των τριών μονοπατιών. Το πρώτο (του στείρου και αυστηρού ορθολογισμού) δημιουργεί την ιδανική κοινή γνώμη. Αυτή που ποτέ δε θα υπάρξει, παρά το γεγονός πως υπάρχουν άτομα που προσπαθούν με τις διδαχές τους, να τη δημιουργήσουν. Το μονοπάτι αυτό το επιλέγουν ελάχιστοι εκλεκτοί. Το δεύτερο (του διαλλακτικού ρασιοναλισμού) δημιουργεί την φανταστική κοινή γνώμη. Αυτή που νομίζουμε ως σωστή, και αυτή που καθορίζεται από ηθικά συνήθως κριτήρια, μιας ηθικής που ξεφεύγει από την φιλοσοφική της καταβολή και καταλήγει στην επιβολή της αρέσκειας κάποιων. Το μονοπάτι αυτό το επιλέγουν οι έξυπνοι και δραστήριοι πολίτες, που προσπαθούν και καταφέρνουν να διαμορφώνουν την κοινή γνώμη, ανεξαρτήτως ποιοτικού αποτελέσματος, είτε προς ίδιον είτε προς δημόσιο όφελος. Το τρίτο (του αντιδραστικού ορθολογιστή) δημιουργεί την υπονοούμενη κοινή γνώμη. Αυτή δηλαδή, που απευθύνεται στους ίδιους τους θιασώτες της. Το μονοπάτι αυτό το επιλέγουν αιθεροβάμονες, αποτυχημένοι ουτοπικιστές. 

Για να κάνουμε τα θεωρητικά αυτά πειράματα πιο απτά, στην πρώτη περίπτωση, ο αντιδραστικός αντι-ρασιοναλιστής είναι ο συνδικαλιζόμενος εργάτης. Παλεύει για το δίκιο του, υποστηρίζοντας συνήθως ιδεολογίες που πηγάζουν από τον σοσιαλισμό και αγγίζουν τα άκρα. Ζει στην ουτοπία και δρα στα όρια και πλαίσιά της. Στη δεύτερη είναι ο πολίτης του κόσμου, που επιλέγει τη δράση βάσει αποδοτικών συστημάτων. Στη δεύτερη αυτή περίπτωση, ο πρώτος είναι ο φιλόσοφος, ο διανοούμενος, ο ανθρωπιστής, ο δεύτερος ο πολιτικός, ο επιχειρηματίας, στην τρίτη ο κακοποιός, ο εγκληματίας. Ο στόχος του ανθρώπου είναι η ανθρωπιστική προσφορά και η προσωπική καταξίωση. Αν αυτή η καταξίωση προβληθεί ή όχι εξαρτάται από τα ελλείμματα του χαρακτήρα του ανθρώπου αυτού. Έτσι, προφανώς η δεύτερη επιλογή (από τις αρχικές δύο) εξυπηρετεί το στόχο της ύπαρξης. Από κει και πέρα, ο καθείς ανάλογα την αισθητική του και τις ανάγκες του διαμορφώνει αντίστοιχη πορεία. Δεν έχω καταλήξει πια πορεία θα ακολουθήσω. Η τρίτη είναι γοητευτική και προσοδοφόρα όμως απαιτεί σοβαρή προσαρμοστικότητα και εμμονές, που τελικά απεδείχθησαν πως δεν έχω. Αν είχα, δε θα έγραψα ολόκληρο άρθρο για τη δήλωση (νέων) φρονημάτων μου και την απεμπόληση παλιών νοοτροπιών. Οι άλλες δύο, ξέρουμε πως έχουν υπέρ και κατά. Σταθμίζει ο καθένας, και παίρνει. Οι ενδεικτικές ειδικότητες που αναγράφονται δεν είναι και υποχρεωτικές. Επαναλαμβάνω. Ο καθένας βάσει αναγκών και αισθητικής, σε πρώτη φάση επιλέγει μονοπάτι. Η κατάληξη έχει λίγη σημασία. Όχι ότι μειώνω τη βαρύτητα του τέλους, απλά η κοινή γνώμη τελικά δεν ελέγχει το περίβλημα αλλά το κατά πόσο συνέβαλες στην κοσμική ισορροπία.