Το πιο πολύ φως

Χαρούμενο Ηλιοστάσιο. Ο δωρητής της ζωής. Ο ήλιος. Θα μπορούσαμε χωρίς επιφύλαξη να πούμε πως θέτει υψηλή υποψηφιότητα για την ανάληψη της θέσης του Θεού της γης. Προφανώς χάνει, από το γεγονός πως υπάρχουν εκατομμύρια ήλιοι σε όλο το γαλαξία μας, και μύριοι γαλαξίες στο σύμπαν. Αν συνυπολογίσει κανείς και την σκοτεινή ύλη, δε θα μάθουμε ποτέ πόσο είναι το σύμπαν. Επομένως προεκτείνοντας τη σκέψη αυτή, δε θα μάθουμε ποτέ και τον Θεό. Ο σκοπός φυσικά του σημερινού κειμένου δεν είναι να θίξει τα θεολογικά ερωτήματα που ταλανίζουν τον άνθρωπο, ούτε γενικά να ενταχθεί στα πλαίσια των μεταφυσικών κειμένων που κατά καιρούς έχουν γραφτεί.
Η σημερινή απόπειρα γραφής έχει να κάνει με μια τομή στη σκέψη του γράφοντος. Μια μεταστροφή όχι 180 μοιρών, αλλά αρκετών για να πει κανείς πως είναι ριζική για τη σκέψη. Πρόκειται για όλα αυτά που σηματοδοτεί το Ηλιοστάσιο το οποίο εορτάζεται σήμερα στη βόρεια Ευρώπη και συμβαίνει παγκοσμίως. στο βόρειο ημισφαίριο. Και όλα αυτά που σηματοδοτεί αφορούν τον άνθρωπο πρωτίστως και την φύση σε δεύτερο πλάνο.
Ο ήλιος είναι ζωογόνος. Δίνει τα πάντα. Ο άνθρωπος χρωστάει πολλά στη μέρα. Η νύχτα κρύβει μεγάλο πλούτο εμπειριών που η μέρα δεν μπορεί να διανοηθεί. Παρόλ'αυτά όμως η μέρα είναι αυτή που στήνει το πάλκο για να εκδηλώσει κανείς την ηθοποιϊα της ζωής του, που προβάρει τη νύχτα. Ίσως η σκέψη να είναι όχι καλά οργανωμένη, ο αναγνώστης όμως είναι αρκετά έμπειρος για να καταλάβει τον ειρμό της. Ορίζοντας λοιπόν, αυτό το πράγμα σαν σταθερά, μπορούμε να διαμορφώσουμε μια νέα σκέψη πάνω στη σημασία του φωτός τόσο κυριολεκτικά όσο και μεταφορικά.
Το φως του ηλίου είναι αυτό που κινητοποιεί την ενεργητική ζωή. Και όπου ενεργητική ζωή, εννοείται η εκτός ύπνου κατάσταση. (Στο σημείο αυτό θα σκεφτεί κανείς πως κάποιοι κοιμούνται και όρθιοι. Θα συμφωνήσουμε). Οι πρώτοι άνθρωποι ξυπνούσαν με τις αχτίδες του ήλιου στα μάτια τους. Οι μεταγενέστεροι διαμόρφωσαν τον πολιτισμό κάτω από το φως του. Οι σύγχρονοι εξασκούν τα ταλέντα της νύχτας για να επιβιώνουν. Η ζωή είναι δύσκολη και πολύπλοκη. Τα πιο βασικά ερωτήματα της ύπαρξης δε θα απαντηθούν ποτέ, κι έτσι αυτό που μένει είναι η δημιουργική ματαιότητα. Μια ματαιότητα που ζει μόνο για τη μέρα. Τότε μόνο η κοινωνία ενεργοποιείται και η κοινωνική καταξίωση μαζί με το κυνήγι της από τα φρενιασμένα ανθρώπινα όντα τίθεται σε εφαρμογή. Το αέναο αυτό μάταιο κυνήγι δε γίνεται τη νύχτα. Κι όλο αυτό γιατί η νύχτα είναι σχολείο και ώρες πρόβας.
Πολλές φορές σκέφτηκα, αν πρέπει να ζω μόνο τη νύχτα. Και το εφάρμοσα για καιρό. Κυρίως φυσικά τα καλοκαίρια, όταν δεν έχω υποχρεώσεις φοιτητικές ή άλλες. Βέβαια με την τακτική αυτή ήρθε ένας κορεσμός. Διαμόρφωσα άμυνες και αντισώματα που δεν μπορούσα να τα χρησιμοποιήσω το πρωί. Ο ήλιος δεν έβλεπε τα ταλέντα μου και με λύπη παρατηρούσα άλλα όντα να ασκούν καθημερινά τα ταλέντα τους αυτά. Αποφάσισα να ξαναδώ τον ήλιο και να τον ευχαριστήσω που μου δίνει τη δυνατότητα να ασκούμαι και να ζω. Η νύχτα με έκανε άνθρωπο, ο ήλιος όμως μου έβαλε την επικυρωτική υπογραφή και με επιβεβαίωσε ως άνθρωπο. Το α'ενικό είναι οικουμενικό. Συμβαίνει σε όλους, ισχύει για όλους. Ο ήλιος είναι πατέρας στοργικός και τίμιος. Δίκαιος και γενναιόδωρος. Δεν ξέρουμε πόσο θα ζει ακόμα με ακρίβεια. Ας σηκώνουμε τα χέρια ψηλά και ας τον τιμούμε. Όχι ως άλλοι Γερμανοί παγανιστές, αλλά ως ευγνώμονες άνθρωποι.

Μια εξήγηση

Ξεκούρδιστο γιατί μια ζωή κουράστηκε να πηγαίνει σαν κουρδισμένο. Επιλέγει λοιπόν να ξεκουρδιστεί και να συνεχίσει την πορεία του, όποια κι αν είναι, με ρυθμούς ξέφρενους, περίεργους που προκαλούν ερωτήσεις και απορίες. Ξεκούρδιστο γιατί όσο κουρδίζεις κάτι τόσο προδιαγράφεις την πορεία του. Και τίποτα σημαντικό δεν έχει προδιαγεγραμμένη πορεία. Δε σημαίνει πως πηγαίνει στην τύχη, στο βρόντο, αλλά τουλάχιστον δεν ακολουθεί την πεπατημένη.
Λεμόνι γιατί είναι χρηστικό. Ο λογίζων το λεμόνι ως κάτι ξινό πλανάται πλάνην οικτράν. Το λεμόνι είναι καρπός δέντρου. Δεν προδιαθέτει κανέναν σχετικά με τη γεύση του. Στην ωρίμανση το pH κυμάινεται στο 1,8 με 3,2 ανάλογα το έδαφος. Τουτέστιν ξινό. Παρά ταύτα όμως ευεργετικό με πολλαπλές χρήσεις. Φτηνό και εύκολο να το βρει κανείς. Είναι γύρω του, είναι σπίτι του, είναι στην καθημερινότητά του κάτι ποταπό μεν, σχετικά αναγκαίο δε.

Χαμένα

Το κείμενο αυτό ξεκίνησε με πολλές απόπειρες στησίματος ενός προλόγου, που μιλάει για το πόσο αινιγματικό είναι το καλοκαίρι, πόσο μας κινητοποιεί να σκεφτούμε και άλλα τέτοια. Έχω ξεκινήσει τόσα κείμενα με αυτόν τον τρόπο που τείνει να γίνει ένα βαρετό μοτίβο. Ας μην βυθιστούμε λοιπόν σε αυτή την περιοδικότητα. Είναι ένα τυπικό γλυκό βράδυ του αθηναϊκού Ιουνίου. 

Η σημερινή συνεδρία απέναντι στο κείμενο αυτό, δυστυχώς θα αποδειχτεί στείρα. Δεν μπορεί να αυτοαναπαραχθεί η σκέψη, σαν άλλη αμοιβάδα. Οι αράδες γεμίζουν με δυσκολία, και απορώ τελικά αν πρέπει να υποβάλλω τον εαυτό μου σε αυτή τη διαδικασία. Τη διαδικασία γονιμοποίησης χωρίς γαμέτες. Είναι ανώφελο και μάταιο. Φυσικά μάταιο με τη σκληρή σημασία. Ματαιότητα που αγγίζει την απάθεια, την αταραξία. Όχι μια μετριοπαθής ματαιότητα που αφήνει περιθώρια δημιουργίας απλά για την κάλυψη του χρόνου. Του χαμένου χρόνου, που θα έλεγε κι ο Προυστ. 

Γεμίζουμε τον χρόνο με ενέργειες. Άλλοτε παραγωγικές και άλλοτε τυπικές για τη διεκπεραίωση της βαριάς γραφειοκρατίας της ζωής μας. Μια γραφειοκρατία που αποδεικνύεται πολλάκις πιο βαριά και από αυτήν της χώρας μας. (Αλλά αυτό είναι μια άλλη κουβέντα.) Οι ενέργειες αυτές, σίγουρα συμμετέχουν στο μωσαϊκό της ζωής, όμως τελικά δε συμμετέχουν ούτε κατ'ελάχιστο στο μωσαϊκό της ύπαρξης. Κάποια στιγμή το κορμί αποσύρεται όμως ο νους δεν παύει να δουλεύει. Φυσικά αν αυτό που κατασκευάζει ο νους δεν πραγματώνεται, είναι μάταιο. Ωστόσο, επανερχόμενοι στη στιγμή της απόσυρσης, ο νους οφείλει να κάνει μια αυτοκριτική και μια ανασκόπηση. Τότε θα υπάρξει η αμείλικτη διαλογή των ενεργειών μας. Μια αμείλικτη και αυστηρή στιγμή κατά την οποία θα απορρίψουμε από αυτή την ανασκόπηση ενέργειες και καταστάσεις, που τη στιγμή που τις βιώσαμε κρίναμε πως η ζωή μας εξαρτάται από την επιτυχή διεκπεραίωσή τους. 

Μεγάλη στιγμή και οδυνηρή. Οδυνηρή γιατί η ύπαρξη είναι αναλώσιμη και δε γυρνάει πίσω. Δεν επανέρχονται τα χαμένα χρόνια ούτε οι χαμένες μέρες. Το σώμα φωνάζει για ξεκούραση και αντιπαραγωγικότητα, όμως δεν πρέπει να το υπακούσουμε, ώστε να μη βιώσουμε αυτή τη στιγμή της καταβαράθρωσης. Για να μην φανούμε τελικά αντάξιοι των προσδοκιών του homo sapiens, οφείλουμε να κάνουμε ένα βήμα και να ξεπεράσουμε αυτές τις προσδοκίες. Δεν αρκεί η ενέργεια. Η ενέργεια άλλωστε μπορεί να είναι απλά ενέργεια για την ενέργεια. Το θέμα είναι να εντάξουμε στο είδος και στον τρόπο δράσης την ενέργεια που πολλαπλασιάζεται (γονιμοποιείται) από τη συχνότητα. Τότε το παραγόμενο έργο δε θα αφήσει τη στιγμή της κρίσης, τον εαυτό μας να θεωρήσει πως τα χρόνια πέρασαν. Τότε ίσως η συνειδητοποίηση της δημιουργικής αξιοποίησης μιας κατά τ'άλλα μίζερης ζωής, να μας δώσει την ευλογία ενός ευτυχισμένου θανάτου.

*Αν αναγνώστη, κρίνεις πως το κείμενο αυτό είναι τόσο απρόσεκτα γραμμένο που δε θα έπρεπε να κοινοποιηθεί, σε καταλαβαίνω. Κι εγώ αυτή τη στιγμή δε θα μπω καν στη διαδικασία να διακρίνω νοηματική συνάφεια. Θα αρκεστώ σε έναν ορθογραφικό και ίσως συντακτικό έλεγχο. Από κει και πέρα, η κρίση σου ας σε οδηγήσει. 

Δυο ιστορίες από το ρέμα

Ιστορία Ι.

Κύκλοι αέναοι, της ζωής. Καλοκαίρι ξανά, λες και δεν πέρασαν ούτε δύο εβδομάδες από τις πρώτες βροχές του περασμένου Σεπτεμβρίου οι οποίες σηματοδότησαν τη λήξη του θέρους. Κι όμως πίσω πάλι. Ή πάλι εδώ. Όπως θέλει κανείς ορίζει το φαινόμενο της περιοδικότητας. Άλλωστε αυτή η επανάληψη της νόρμας και της παραδοξότητας, φανερώνει και διατρανώνει το γεγονός πως ο,τι βιώνει η ύπαρξημ στροβιλίζεται και επανέρχεται τακτικά μέσα στο ανθρώπινο κατασκεύασμα του χρόνου. Το μόνο κατασκεύασμα που παρόλ' αυτά έχει και θεϊκή υπόσταση από μόνο του. Δεν χρειάζεται τίποτα περισσότερο από το να προσπαθήσει κανείς να σκεφτεί τι εστί ο χρόνος, για να καταλάβει πως το μέγεθος αυτό είναι σχεδόν μεταφυσικό.

Είναι περίεργο να βιώνεις κάτι πανομοιότυπα με κάποια άλλη φορά. Ακόμα και αυτά τα πράγματα που έχουν πάντα ίδια επίπτωση στην ύπαρξη, ποικίλουν ως προς τον τρόπο έκφρασής τους κάθε φορά. Έστω κι αν αυτή η ποικιλία είναι μια ελάχιστη παραλλαγή. Ωστόσο, εντοπίζουμε στην καθημερινότητα καταστάσεις και ενέργειες οι οποίες δεν παρουσιάζουν την παραμικρή απόκλιση από την τελευταία φορά που η ύπαρξη τις βίωσε. Σαν ένα deja vu το οποίο το βιώνουμε συνειδητά και ο εγκέφαλος δε μας αποπροσανατολίζει με τα τερτίπια του. Για κάποιον ανεξήγητο λόγο, αυτές οι πανομοιότυπες σκηνές, συμβαίνουν το καλοκαίρι. Και για να μην προσεγγίζει η πρόταση αυτή τα όρια του απόλυτου, ως καλοκαίρι αναφέρεται η περίοδος αυτή του έτους που η μέρα μεγαλώνει και ζεσταίνει. Αναγκαία διευκρίνιση, μιας και είναι ανώριμο να οριστεί ως καλοκαίρι το διάστημα 1/6-31/8. 

Όταν συμβαίνει αυτή η θαμιστική εκδήλωση πανομοιότυπων καταστάσεων, η κοσμοθεωρία μας όσον αφορά την αντιμετώπιση που έχουμε για το παρόν και το μέλλον μας οδηγεί σε δύο δρόμους. Στην περίπτωση της αισιόδοξης προσέγγισης, η περιοδικότητα αυτή σηματοδοτεί τη σταθερότητα. Όπως και να έρχονται τα πράγματα, και όσα γυρίσματα και ας έχει ο καιρός, ο Χρόνος θα είναι εκεί για να επαναφέρει σταθερά, τις καταστάσεις που είτε επηρεάζουν είτε όχι την καθημερινότητα, σίγουρα όμως την εντάσσουν σε ένα πλαίσιο κυκλικό από το οποίο δεν αποκλίνει. Στην αντίθετη περίπτωση της απαισιοδοξίας, η επανάληψη αυτή αποτελεί άλλη μια απόδειξη για έναν κόσμο με άπειρες δυνατότητες, τις οποίες αν κάποιος δεν έχει τα μέσα για να τις αξιοποιήσει, περιορίζεται σε ένα μικρό κομμάτι το οποίο το δίνει ελάχιστη ικανοποίηση και τον βυθίζει ολοένα και περισσότερο σε ένα βούρκο ματαιότητας. 

Ιστορία ΙΙ.

Ο εαυτός είναι μια έννοια παρεξηγημένη και πεζά χρησιμοποιημένη από τους έχοντες άποψη περί αυτής. Συνηθίζεται να εννοείται πως ο εαυτός είναι το εκάστοτε "εγώ", σε μερικές περιπτώσεις είναι το "εμείς" εκφερόμενο μέσα από ένα "εγώ", και πολλά άλλα τέτοια "εγώ","εμείς","αυτό" κι άλλες αντωνυμίες που ορίζουν τη λέξη αυτή, συνήθως σε ψυχοκοινωνικό πλαίσιο.

Η στηλίτευση των παραπάνω, δεν αφορά τα πρόσωπα που εξέφεραν αυτές τις απόψεις, όσο αυτούς που τις διάβασαν και τις δέχτηκαν. Αφορά αυτούς γιατί άκριτα δέχτηκαν την άποψη του καθένα, που αποφασίζει εν βρασμώ ψυχής να ορίσει ίσως το μεγαλύτερο σύνολο ταυτότητας που εμφανίζεται στη γη. Και το αναφέρω ως το μεγαλύτερο, μιας και ο άνθρωπος αποτελεί τουλάχιστον στα χαρτιά ένα έλλογο ον, μισό ή και ένα κλικ παραπάνω από τα πιο κοντινά γενετικά ζώα προς αυτόν. Ο άνθρωπος χαρακτηρίζεται από υπεράριθμα χαρακτηριστικά τα οποία τον κατηγοριοποιούν. Σύμφωνα με το σκεπτικό αυτό λοιπόν, οφείλουμε να παραδεχτούμε πως δε γίνεται να ορίσουμε τον εαυτό μέσα από αυτά διότι ένας τέτοιος ορισμός θα ξέφευγε από συντομία και σαφήνεια. 

Παράλληλα, ο άνθρωπος καθημερινά ενδύεται εκατοντάδες εαυτούς. Μάλιστα, εκατοντάδες κι όχι δεκάδες, μιας και ο δυτικός πολιτισμός επιτάσσει μια προσαρμοστικότητα ούτως ώστε να επιτυγχάνεται η επιβίωση. Επομένως, αυτό μας οδηγεί από μόνο του στο συμπέρασμα πως η ερώτηση "τι είναι εαυτός ;" είναι εξαρχής άκυρη. Η ορθή ερώτηση είναι η εξής: "Τι είναι ο πραγματικός εαυτός ;". Στην ερώτηση αυτή έχουμε λάβει όλα τα απαραίτητα εφόδια για να είμαστε σε θέση να επεξεργαστούμε το αίτημα για ορισμό. Από εκεί και πέρα έγκειται στα ενδιαφέροντα του ερωτηθέντος τι απάντηση θα δώσει. Θεωρώ πως όσο μορφωμένος ή πεπαιδευμένος κι αν είναι κάποιος, είναι αδύνατον να ορίσει τον εαυτό ολοκληρωτικά, μιας και θα ήταν αδόκιμο να μιλήσει για γενετικό υλικό  και ψυχή, καθώς και τα δύο αυτά σαν έννοιες αλληλοσυμπληρώνουν το μωσαϊκό της ύπαρξης, επιστημονικά όμως μένουν αρκετά μακριά η μία από την άλλη.

Μια απόπειρα λοιπόν. Μια απόπειρα σύντομης απάντησης και όχι ορισμού. Ο εαυτός και συγκεκριμένα ο πραγματικός εαυτός, είναι ο τρόπος έκφρασης των ακραίων συναισθημάτων του κάθε ατόμου. Ο,τι ερέθισμα και αν δεχτεί μια ύπαρξη κατά τη διάρκεια της ζωής, τα ακραία συναισθήματα θα υπάρχουν και πιο συγκεκριμένα η στερεότυπη αντίδραση σε αυτά κάθε φορά. 

ΥΓ. Καλό καλοκαίρι, αν και δεν έχουμε καλά δείγματά του. Το Λεμόνι βρίσκεται σε περίοδο μικρής θερινής αγρανάπαυσης. Σιγά σιγά, βήμα βήμα, σκαλί σκαλί.